|
Türgeşler, Batı
Göktürklerinin bir koludur. İlk oturdukları bölge Altay
dağlarının güney batı etekleri
idi. M.Ö-M.S.
30'da Göktürk devletinin yıkılmasıyla güçlerini artırdılar.
On boy hâlinde yaşayan
Türgeşler, 657
yılından sonra Çin'in baskısı ile batıya göçüp etrafa
yayılmışlardır. Bunlardan daha
kalabalık olan
beş boy İli ırmağı boylarına gelip yerleşmişlerdir . Sarı
Türgeşler diye adlandırılan bu
kısmın başında
Baga Tarkan bulunuyordu. Daha batıda Talas bölgesine gelmiş
olan diğer beş boy
ise Kara
Türgeşler adıyla bilinmektedirler. Baga Tarkan,
batıdakilerin de katılmasıyla siyasî bir birlik
oluşturmuş,
güneyde ünlü bir ticaret merkezî olan Tokmak şehrini ele
geçirerek burayı da başkent
yapmıştır.
Şehirleşmeye büyük önem veren Türgeşler, Türkistan'ın önemli
şehirlerini ele
geçirmişlerdi.
Baga Tarkan'ın kendi adına para da bastırdığını biliyoruz.
Batı
sınırlarını Sir-Derya'ya kadar uzatan Türgeşler, Batı
Türkistan' a hâkim olan Müslüman
Araplarla da
temasa geçmişlerdir. 681 yılında Göktürk Devletinin yeniden
kurulmasıyla Türgeşler,
Göktürkler'in
hâkimiyetini kabul etmek zorunda kalmışlardır. 712 yılında
ise Göktürk Kağan'ı
Kapagan,
Türgeş Kağan'ını öldürerek onun hanedanına son vermiştir.
Ancak 717 yılında Türgeşlerin
batı
kesimlerinin yeniden bir birlik oluşturduklarını görüyoruz.
Artık bu dönemde daha da batıya
kaymış olan
Türgeşler, önceleri Müslüman Arap ilerleyişinin önünde en
büyük engel olmuştur.
Zamanla boylar
arasında rekabetin artması ve iç çekişmeler, Türgeşlerin
zayıflamasına sebep
olmuştur. 766
yılına gelindiğinde Batı Göktürk sahasında hâkim olmaya
başlayan Karluklar,
Türgeşlerin
siyasî varlıklarına son verirler. Türgeşler, Türklerin şehir
ve kültür hayatını
benimsemesinde
ve batıdaki Türk nüfusunun artmasında büyük rol
oynamışlardır. Böylece sonradan
Selçuklular
gibi büyük devletler kuracak olan Türk topluluklarının bilgi
ve becerilerinin artmasını
sağlamışlardır. Ayrıca doğu Avrupa'da gördüğümüz Uz, Peçenek
gibi Türk kütlelerinin de temelini
oluşturmuşlardır.
|