|
Devlet, adını
Erdebilli (İran) Şeyh Safiyüddin (ölm. 1334)' tarafından
kurulmuş olan Safeviyye
Tarikatı'ndan
almıştır. Şah İsmail, Akkoyunluların içinde bulunduğu
kargaşadan faydalanarak, gerek
Akkoyunlu ve
gerekse Karakoyunlulardan dağınık Türkmen zümrelerini,
propaganda ettiği dinî
heyecanın
katkısı ile bir araya getirmeyi başarmıştır. Şah İsmail,
çoğunluğu Anadolu'dan gitme
Rumlu, Şamlu,
Tekelü, Ustacalu, Dulkadirli, Afşar, Kaçar, Bayburtlu,
Varsaklar gibi Türkmen
aşiretlerinin
de desteği ile Tebriz' i zapt ederek Safevi Devleti'ni kurdu
(1502).
Akkoyunlular'dan Azebaycan'ı alan Şah İsmail, 1509'da
Bağdat'ı ele geçirdi. 1510 yılında Özbek
Hanı Şibani'yi
Merv yakınlarında ağır bir yenilgiye uğratarak sınırlarını
Ceyhun nehrine kadar
genişletti.
Anadolu'da Şiî propagandasını gittikçe artırması, Osmanlı
Hükümdarı Yavuz Sultan Selim'i
harekete
geçirdi. 1514 yılında Çaldıran'da yapılan savaşı kaybeden
Şah İsmail, ölümüne kadar
(1524) bir
daha toparlanamadı. Yerine geçen Şah Tahmasb (1524 -1576),
saltanatı süresince doğuda
Özbekler,
batıda da Osmanlılar ile mücadele etti. Onun ölümü ile bir
süre devam eden
karışıklıklardan sonra hükümdar olan I.Abbas dönemi
(1587-1628) Safevilerin en parlak dönemidir.
Özbeklere ve
Osmanlılara karşı başarılar yanında pek çok alanda
ilerlemeler kaydedilmiştir. Daha
sonraki
dönemler Osmanlılarla uzun süren mücadeleler, taht kavgaları
ve iç çekişmelerle geçmiştir.
1732 yılında
Afşarlar'dan olan Nadir Şah'ın iktidarı ele geçirmesiyle
İran'da Safevi Hanedanı yıkılmış
Afşar Hanedanı
başlamıştır. Nadir Şah, doğuda Türkistan ve Hindistan'da
büyük fetihler yapmıştır.
1779 yılında
kurulan Kaçar Hanedanı ile İran'da Türk hâkimiyeti 1925
yılına kadar kesintisiz devam
etmiştir. |