ERMENİSTAN VE ERMENİLER

                                                                                               PINAR YÜKSEL

Türkiye,Almanya,Fransa üzerinde yaşayan halktan ismini almıştır;Amerika ise millet olarak ismini bırakarak bulunduğu coğrafyanın ismini almıştır.

ERMENİLERİN BİLİNEN EN ESKİ TARİHİ

 Bu olaylardan da anlaşılacağı gibi Ermeniler ‘in bağımsız bir devlet olduğunu söylemek imkansızdır. Derebeylik sistemi boyunca Ermeniler feodal beylerin topraklarında köle olarak çalışan halk üzerinde egemenliklerini sürdürmek için çok çaba sarf etmişlerdir. Ermenilerin kendilerini kanıtlayabilecekleri  iki şey sadece dinleri ve dilleridir. Bunlarda  millet olmak için yeterli değildir.

ERMENİ SORUNUNUN DOĞUŞU

Bu dönemlerden en şiddetlisi ikinci dönemdir. Çünkü bu dönemde ileride Osmanlıyı zor durumlara sokacak gelişmeler yaşanmıştır. Üçüncü dönemde Osmanlı Balkan savaşlarıyla meşgul durumdadır. Üçüncü ve birinci dönemde Osmanlı’ya diğer devletlerin müdahalesi olmasına karşılık ikinci dönemde bu görev İngiltere ,Rusya ve Fransa’ya verilmiştir.

İngiliz Büyükelçisi Layard 12 Haziran 1879 tarihli raporunda şöyle demiştir:

Bu sözler ermeni sorunun ortaya çıkış nedenini açıkça ortaya koymaktadır. Avrupalı güçlerin çıkarları bu sorunu ortaya çıkarmıştır. Osmanlı devletinin zayıflamasıyla ,misyoner kulları kurulmaya başlamış devlet Avrupalı devletlerin müdahalelerine maruz kalmıştır. Bu durum Türk Ermeni ilişkilerinin bozulmasına neden olmuştur.  Osmanlı’nın iç işlerine karışıp  huzur ortamını bozmada Islahat maskesinin arkasına saklanmışlardır. Ermeni komite ve kiliselerini kullanarak kışkırtıcı faaliyetlere girişmiş ve Ermenileri Türklerden uzaklaştırmaya başlamışlardır. Ermeni sorunu 1877-1878 Osmanlı –Rus Savaşı sırasında  İngiltere ve Rusya’nın ortaya attığı Emperyalizn politikasının bir uzantısı olarak ortaya çıkmıştır. Savaş sırasında Rusya’nın işgal ettiği Türk şehirlerindeki Ermenileri istiklal amacıyla Babialiye karşı ayaklandırmasıyla  Ermeni sorunu başlamıştır. Ermeni sorununun Osmanlı içindeki Ermenilerin sosyal,  kültürel ,siyasi yada ekonomik durumlarından kaynaklanmadığı bunun suni bir şark meselesi olduğu altında emperyalist politikaların yattığı bilinmektedir.(Şark Meselesi batılı güçlerin Osmanlı’yı parçalamak için giriştikleri bir politikadır. Bu politika için Ermeniler başta olmak üzere Rumları ve Osmanlı içindeki azınlıkları farklı tarihlerde kullanmışlardır. Avrupa devletleri Hıristiyan azınlık için devamlı imtiyazlar istemiştir.1789 Fransız ihtilalinden sonra devleti tıkmak için milliyetçilik tohumlarını ekmişler ve bunda da başarılı olmuşlardır.)

1-ERMENİ MESELESİ VE SÖMÜRGECİLİK

2-ERMENİ MESELESİ VE KİLİSE

Ermeni kilisesinin bağımsızlık çalışmaları ,meşrutiyetin ilanı ,kilise Taşnak-Hınçak işbirliği ,Ermeni Katogigosluk ve patrikliği nizamnamesi Ermeni sorununu ortaya çıkaran nedenlerdendir.

Ermeni Patriği Horen Aşıkyan “Ermeni Tarihi”adlı eserinde şunları yazmıştır: “Türkiye2nine çeşitli yerlerine dağılmış çok sayıda Protestan misyoner İngiltere lehine propaganda yapmakta ,Ermenilerin İngiltere sayesinde muhtariyete kavuşacaklarını ileri sürmektedir. Kurdukları okullar gizli tasarıların yuvasıdır.”

Osmanlı devleti döneminde Ortodoks Rumlara ve Gregoryen Ermenilere her türlü dini özgürlük verilmiş dinlerini istedikleri gibi icra etmişlerdir. Fakat Hıristiyan devletler yinede Osmanlı içindeki bu azınlıkları dini kullanarak ayaklandırmışlardır. Ermeni Kilisesi bağımsız bir Ermenistan vaadiyle kandırılmış ve önüne geçilemez ayaklanmalar ve kıyımlar yapmaları sağlanmıştır. Bunda tarih boyunca etkili olan Hıristiyan Müslüman çekişmeleri de etkili olmuştur. Osmanlı Devleti İngilizlerinde araya girmesiyle Protestan kilisesine resmen izin vermiştir.

ERMENİ MESELESİ VE BÜYÜK DEVLETLER

A)RUSYA’NIN SORUNA BAKIŞI

B)İNGİLTERE VE ERMENİLER

C)FRANSA VE ERMENİLER

Ermeniler 1890’da diplomatların etkisiyle Fransa’ya göç etmiştir burada örgütlenerek lobicilik faaliyetleri yapmışlardır. Bu durum Fransa’nın Ortadoğu’ya inmek ve yeni sömürgeler elde etme politikasının bir ayağıdır Fransa Osmanlı’dan yeni ayrıcalıklar istemektedir. Fransızlar ilişkileri zedeleyici faaliyetlere girişene kadar bu iki toplum arasında hiçbir sorun yaşanmamıştır. Hatta Napolyon  Mısır seferinde yaşadığı Akka yenilgisi sonrasında Katolik Ermeniler arasında isyan çıkarmak istemiş fakat iki ulusun barışçı politikaları sayesinde bu amaçlarına ulaşamamışlardır.

1915’lere gelindiğinde durum tamamen değişmiştir. Fransa’nın uyguladığı bölücü ve kışkırtıcı politikalar ve bağımsız bir Ermenistan kurma vaatleri sonucunda senelerce dostça yaşayan bu devletler arasında çatışmalar yaşanmıştır. Ermenistan Fransa’ya başvurarak  Fransız çıkarlarına hizmet etmek için hazır olduklarını bildirmişlerdir. Bu tarihlerde Fransız tarihindeki kara sayfalar açılmaya başlamıştır. Pierre Loti konuyla ilgili şunları söylemiştir; “Biz Fransızlar beyhude yere bir mazeret bulup örtbas edilmeye çalışılan bir Saint Barthelmy ,bir ,terör ,bir komün geçirdik ve kim bilir ,heyhat!Benliğimizi saran karanlıklardan daha neler doğacak?...”[18]

D)ALMANYA’NIN ERMENİ SORUNUNA BAKIŞI

Almanya, Fransa ve İngiltere’ye göre sanayileşmeye daha geç başlamıştır. Almanya siyasi birliğini kurduğunda tüm sömürgeler paylaşılmış durumdaydı.1880’li yıllarda Almanlar Pan Germenizm adıyla bir yayılmacılık politikası izlediler ve sömürgecilik için yeni yaşam alanları aramaya başladılar. İlk Alman sömürgeleri batı Afrika’da kurulmuştur. Bu sırada İngiltere ve Fransa tarafından devamlı oyuna getirilen Osmanlı yeni bir müttefik arıyor idi ve Almanya’da buna uygundu.

Almanya bağımsız bir Ermenistan Devletinin kendi çıkarlarına uymayacağını düşünüyordu. Çünkü bu devlet İngiltere ve Rusya’nın yoğun baskılarıyla kurulacaktı ve Anadolu’da özerk bir bölge oluşturma amacını güdüyordu. Almanya’nın Anadolu üzerindeki amacıysa bölgeyi Almanlaştırmaktı. Ermeniler Almanya’nın emperyalist emellerine ulaşmak için  kullandıkları bir yapıydı.

Almanya Ermenilerin bizimle ilgili iddialarının en önemli tanıklarındandır. Ermenilerin iddialarının boş olduğunun en önemli tanıkları o dönemin konsoloslarıdır .Almanya’nın  elimde Ermenilerin soykırım iddialarını çürütecek bir çok belge olması gerekmesine rağmen Almanya elinde hiçbir belge olmadığını savunmaktadır.

E)AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİNİN SORUNA BAKIŞI

Avrupalı Devletler Osmanlı toprakları üzerindeki çıkarlarını elde etmek için  azınlıkları kullanmak istemişlerdir. Bu amaçla Ermeni ve Rumlara yönelmişler ve Ermeniler üzerinde etkili olmuşlardır. Ermenilerin bağımsız bir ulus olabilme isteklerini bu amaçla kullanmışlardır. Ermenilerin bağımsızlığını hedef alan davranışlar iki bölümde incelenmektedir. Birinci bölümde Ermenilerin bulunduğu bölgede sükünet ve asayişi bozucu faaliyetler yaparak Osmanlı Devletine güya can ve mal güvenliklerinin temin ve tesisi yönünde çağrılar yapmışlardır. Bu durum hem Osmanlıyı  zor duruma düşürmüş hem de Düvel-i muazzamanın Osmanlı iç işlerine karışmasına zemin hazırlamıştır. Bağımsızlığa hazırlık safhasıdır ve bu dönemde Ermeniler daha da ileri giderek Müslüman kılığında kendi okullarına ,kiliselerine ,kendi köylerine saldırmıştır.

Yüzyıllarca beraberce huzur içinde yaşayan halk birbirine kin ve nefret duymaya başlamıştır.

OSMANLI ERMENİ İLİŞKİLERİ

Osmanlı  Devleti yüzyıllar boyunca zenginlik ve ihtişam içinde yaşamış büyük bir İmparatorluk olmuştur. Çok geniş bir imparatorluk olmasından dolayı bir çok farklı kültürü, inanışı içinde barındırmış ve hoşgörü politikası sayesinde  bu farklı milletlerle dostluk ilişkileri içinde yaşamıştır. Bu azınlıklar içinde Ermenilerin özel bir yeri vardı. Ermeni toplumu diğer Hıristiyan toplumlardan üstün tutulmuş hatta bunun bir göstergesi olarak Millet-i Sıdıka ünvanı verilmiştir. Peki ne oldu da  bu barış ortamı bozuldu?Şimdi barış ortamını bozan tarihi gelişmeleri inceleyelim.

Küçük Kaynarca Anlaşmasına kadar Osmanlının lüks ve şaşalı yaşamı devam etmiştir. Bu anlaşmayla birlikte Osmanlı Duraklama dönemine girmiştir. İplerde bu dönemden sonra kopmaya başlamıştır. Bu anlaşmayla Osmanlı Kabartay arazisini Ruslara bırakmış ayrıca Ruslar Türkiye’de ki Hıristiyanlarla ilgili konularda Rusya ya söz hakkı veriliyordu.1813 Rus-İran savaşında Ermeni gönüllüler Rusya’nın yanında savaşa katılmıştır. Bu sırada 100.000 kadar Ermeni Erzurum bölgesinden Rusya’ya gitmiş ve Nahcivan Erivan bölgesine yerleşmişlerdir .Ermeniler bu şehirlerin bağımsız hale geleceğini ve Ermenistan devleti kurulacağını umuyordu tabi böyle bir şey olmayacaktı ve olmadı. Bu sıra da Osmanlı da başa Abdülmecit geçmiş ve Tanzimat ilan edilmiştir.

18 Şubat 1856 da Islahat Fermanı ilan edilmiştir. Bununla Hıristiyanların haklarını koruma hakkı bütün  devletlere verilmiştir. Bu ferman gayri Müslimleri pek memnun etmemiştir. Devlet memurluklarına  askeri okullara girebilecekler,kendi aralarında ki davalara patrikhaneler bakacak bunların yanın da artık askerlik görevi yapacaklar ,patrikhanelerin aldıkları haraçlar aylığa bağlanacak gibi hükümler yer almaktadır.1856 yılına kadar olan Rus faaliyetlerinden Ermenilerle ilgili hiçbir amaçları olmadığı amaçlarının Rus Milli Kilisesinin üstünlüğünü ortaya koymak olduğu anlaşılmaktadır. Fransa ise Katoliklerle ilgilenmektedir.

1890 yıllarında Batılı devletlerin Osmanlıya karşı izledikleri politika  değişmiş ve Osmanlıyı ortadan kaldırma planları yapılmaya başlanmıştır.1895 yılında Türkiye’nin paylaşılması projesi tamamlanmıştır.1894 yılından Türkiye de ortaya çıkan neredeyse tüm olaylarda dış güçlerin etkisi vardır. Ermeni sorunu ortaya atılmış ve onlarca il kana bulanmıştır hem de ortada geçerli bir neden olmamasına rağmen.

Ermeni Devletinin kurulması ,çeşitli milletlerden olan Güney Kafkasya’nın diğer tarafında ki Rusya’nın Osmanlı Asyası’na doğru genişlemesine Avrupa tarafından istene güzel bir engeldir. Bunun gerçekleşmesi zor olmasına rağmen Avrupa Ermenileri satın alarak bunu yapmıştır. Avrupa Ermenilerin uğrayacakları zararı düşünmeden bir kargaşa ortamı oluşturmuştur.1894 yılında Ermenilerle işini bitirmiş olan Avrupa onları bir kenara atmıştır. Buda Avrupa’nın esas amacının Ermenileri korumak olmadığını asıl amacın Türk topraklarından pay almak olduğunu bize bir kez daha göstermektedir.

1912 yılına gelindiğinde sorunun üçüncü perdesi açılmıştır. Tevfik Paşa Hariciye Nezaretine bir telgraf yollayarak Anadolu da zulme uğrayan Ermenilerin bu üzücü durumunun ortadan kaldırılması için Ermenilerin yaşamlarının emniyet altında bulundurulması gerektiği bu durumun diğer bölgelere de ters tepki yaratabileceği ve Avrupa basınınca yanlış aktarılabileceği görüşü ortaya konmuştur. Buna olumlu cevap yollanmış ve mevcut durumun düzeltilmesi için bir takım ıslahatlara gidilmiştir. Fakat bu ıslahatlar yapılamamış ve durum kötüye gitmeye devam etmiştir.19132te bu durum yeniden gündeme getirilmiş Rusya ve Fransa gibi büyük devletlerden konuyla ilgili yardım talebin de bulunulmuştur. Bunun üzerine Balkan komitesi toplanmış ve Ermeni sorunu hakkında kamuoyunun aydınlatılması halkı ve Osmanlının çıkarlarının korunarak  komite üyelerinin devamlı iletişim içinde olmaları karalaştırılmıştır. Görüldüğü gibi bu dönem İttihat ve Terakkiyle ilişkilerin başladığı dönemdir. Taşnak ile Terakki 31 Mart olaylarında ve Adana olaylarında çıkış noktası konusunda anlaşmaya varmıştır. Fakat 1914 yılına gelindiğinde bu durum tamamen bozulacaktır.

ERMENİ AYAKLANMALARI

Ermeni ayaklanmalarının üç nedeni vardır;

1)Ermenilerin siyasetindeki bilinen ilerlemeleri

2)Ermeni kamuoyunda milliyetçilik ,hürriyet ve bağımsızlık fikirlerinin gelişmesi

3)Bu fikirlerin batılı hükümetler tarafından tahrik edilmesi ve Ermeni papazların gayretleri ve telkinleriyle bunların yayılmasıdır.

Şimdi bunları tek tek ele alarak inceleyelim.

Berlin Antlaşmasının imzalanmasını izleyen dönemde Ermeni sorunu iki yönde gelişmiştir. Birincisi,Batılı devletlerin üzerindeki baskı ve müdahaleleri ;ikincisi ise Anadolu ,Suriye ve Rumeli ‘de yaşayan Ermenilerin Anadolu’nun çeşitli yerlerinde özellikle Doğu Anadolu ve Kilikya da yeraltında örgütlenmeleri ve silahlanmalarıdır. İlk defa Ruslar Ermenileri kışkırtarak İngiliz ve Fransızların dikkatini çekmiştir.1880 den itibaren Ermeni komiteleri kurulmaya başlamıştır .Fakat Osmanlı topraklarında olan bu komiteler istenileni yapamamıştır.1882 yıllarının başlarında Ermenilerin bir eylem planı hazırlamakta olduğu ortaya çıkmaya başlamıştır. Van ve Muş’ta bu yönde hareketler başlamıştır.1885’de Van’da Armenakan Partisi ,1887 ‘de İsviçre’de Hınçak Partisi kurulmuş ve isyan planları buradan yürütülmeye başlamıştır. Bu partileri kuranlar Osmanlı topraklarına hayatları boyunca ayak basmamış tahsil amacıyla Avrupa’ya gönderilen zengin ailelerin çocuklarıdır. Bu partiler istenilen başarıyı gösterememiştir. Avrupa devletleri de bunlara arka çıkmamıştır. Daha sonra Taşnak Partisi kurulmuştur. Fakat bu Parti Hınçaklar dan tamamen farklı tam bir terör örgütü konumundadır. Bu komitelere hedef olarak “Anadolu topraklarının ve Osmanlı Ermenilerinin kurtarılması” hedef olarak gösterilmiştir. Bu örgütlerin oluşturduğu ayaklanma girişimlerinin ortak yanı ;Osmanlı ülkesine dışardan gelen komitelerce planlanmış ve yönlendirilmiş olmaları ile örgütlenme faaliyetlerinde Anadolu’ya yayılan misyonerlerin büyük katkılarının olmasıdır.

Bu isyanın hemen arkasından aynı yıl içinde Kumkapı olayı yaşanmıştır Hınçak Cemiyeti üyelerinden bir grup 15 Temmuz 1890 Pazar günü Ermeni Kilisesine gelerek ayine müdahale ederler ,içlerinden birisi Ermeni ıslahatı konusunda beyanname okur. Bu olay tarihe Kumkapı Nümayişi olarak geçmiştir. Bu hareket hem Babıali’ye hem de Patriğe karşı yapılmıştır.

Olayın elebaşısı Patrikhaneye giderek Oradaki Türk armasını parçalar ,Patriği zorla yanlarına alarak Yıldız Sarayına yürürler ,Bu sırada önlerini kesen Türk askerleriyle çarpışırlar ve iki taraftan da kayıplar olur. Ermeniler bu olayla Avrupa’nın dikkatini çektiklerine düşünmektedirler.

Bu isyandan Sasun isyanına kadar geçen sürede farklı gelişmeler olmuştur. Devrin padişahı Abdülhamit  umumi bir af ilan eder ve serbest kalan Ermeniler Patrikhaneye giderek af diler .Bu sırada Hınçaklar propagandalarına devam etmektedir. Zengin Ermenilere mektuplar yollayarak zorla para toplamaya başlarlar.1892 yıllarında basılan Ermeni yayınlarıyla propagandalar yürütülmeye başlamıştır. Her tarafa kışkırtıcı ilanlar asılmaya başlanır ve bunları Müslümanların astığı iddia edilir.1893 yılında Yozgat’ ta bir Ermeni ayaklanması olmuştur fakat fazla problem yaratılmadan bastırılmıştır.

Faaliyetlerini daha da ilerleten Ermeniler 1894’te Sasun isyanını çıkardılar. Basit bir ayaklanma gibi görülen bu isyan hiçte beklenildiği gibi olmamıştır.Hınçak cemiyeti üyelerinden ve Kumkapı olayının faillerinden Haçin Hamparsum Boyacıyan’ın tahrikleri sonucu Ermeniler ile Müslüman halk arasında çatışmalar çıkmıştır. Halka Avrupa’dan geldiğini ve isyan ederlerse  Avrupa devletlerinin müdahale edeceğini ve bir Ermeni devleti kurulabileceğini söyleyerek halkı ayaklandırmıştır. Boyacıyan önce Atina’ya kaçıp sonradan tekrar Türkiye’ye gelerek  bir çok şehirde halkı tahrik etmiştir Onun yaptıklarının çoğu Ermeni gazetelerinden tercüme edilerek Osmanlı istihbaratına intikal etmiştir.23 Ağustos 1894’te Osmanlı kuvvetleri olayı bastırır bu olaya I. Sasun isyanı denilmektedir. Avrupa da bu isyan nedeniyle Türk alehtarı propagandalar başlatılmıştır. Osmanlıların Ermeniler arasında ki çatışmayı bahane ederek Ermenileri yok etmeye çalıştıkları konusunda haberler çıkarmışlardır. Bu isyan İngiltere ,Fransa ve Rusya’yı da beraberinde götürerek yeni bir Islahat konusunda müşterek teşebbüs yapma olanağı sağlamıştır.

1895-1896 da Sasun isyanını takiben Babıali yürüyüşü ortaya çıkmıştırç30 Eylül de Hınçak grubuna mensup kalabalık bir Ermeni topluluğu Kumkapı da ki Ermeni Kilisesin de toplanarak Bab-ı ali ye yürüyüşe geçerler ,kendilerine sadrazama isteklerini yazılı olarak vermeleri haberi gönderilir ve yürüyüşten vazgeçmeleri emredilir.Fakat yürüyüşçüler kendilerine bu emri ileten askeri öldürürler. Devlet büyüklerinin müdahalesiyle II. Abdülhamit olayı yatıştırmak içini  askeri birlik kurmaktan vazgeçer,bunun üzerine halk ayaklanır. İstanbul’da Müslümanlarla Ermeniler arasında kanlı olaylar yaşanır .Ermeniler isyan sırasında polis ve jandarmalara da ateş açmışlardır.Hınçak partisi bu olayı kendi başarısı olarak göstermiştir.

Bu olayın ardından ilk darbelerinde başarı sağlayamayan Taşnaklar II. Sasun isyanını çıkardılar.1904 yılında Ermeni isyanları Sasun  ve muş ovalarına yayılmıştır. Konsoloslar aracılık yaparak Antranik’in uzlaşmasını teklif ettiler  ve bir anlaşma sağlanamadı.

Çarpışmalarda bir çok Türk ölmüştür ama bu olayda bir Ermeni katliyamı olarak dünyaya aksettirilmiştir. Bu olayı Yıldız suikasti ve Adana olayı izlemiştir. Yönetim çıkan isyanlarla baş edemez duruma gelmiştir. Bu dönemde içte de dağılma sürecine girmiş olan hasta bir Osmanlı vardır ve bir taraftan diğer taraftan isyanlar onu iyice içinden çıkılmaz bir sona sürüklemektedir. İkinci Meşrutiyetin meclis açılışından  hemen sonra  31 Mart olayı dediğimiz ve açılan bu meclisi kapatmaya yönelik olan isyan çıkmıştır. Ertesi günde Adana da Ermenilerle Müslümanlar birbirine girmiştir. Türkler Meşrutiyetten hiç memnun değildi Ermenilerse bağımsız idareyi hemen başlatmak istiyordu. Bu durum içinde bide Ermeniler iki Türk gencini katilide teslim etmeyince olaylar büyümüş ve önüne geçilemez bir hal almıştır. Bu olay sonucunda Adana da sıkı yönetim ilan edildi ,Müslüman ve Ermeni suçlular askeri divana sevk edildi.

Ermeni ayaklanmalarının nedeni sefalet,ıslahat yada baskı  değildi .Ayaklanmanın asil nedeni Batılılar ile Rusya’nın Ermeni komiteleri ve kilise ile işbirliği halinde Osmanlı İmparatorluğunu parçalama isteğidir .Osmanlı isyanlar karşı yapması gerekeni yapmış ve isyancılar üzerine asker göndermiştir.

I.    DÜNYA SAVAŞINDA TÜRK-ERMENİ İLİŞKİLERİ

Osmanlı  Devletinin son dönemlerinde ,birbiri ardına gelen Trablusgarp, Balkan ve Birinci Dünya Savaşları  sırasında Ermeniler ,özellikle Doğu Anadolu’nun önemli bir kısmını işgalleri altında bulunduran Ruslarla işbirliğine girerek ,bölgenin Türk ve Müslüman halkına karşı büyük bir saldırıya girmişlerdir .Kendi ordusunu arkadan vurmak gibi bir hata yapan Ermeniler Osmanlı ordularının bir çok cephede savaşmasından kaynaklanan otorite boşluğunu kullanarak kendilerinden olmayan herkesi öldürmeye ,yurtlarından sürmeye başlamıştır. Türk ve Müslüman nüfusu katletmekten çekinmemişlerdir.

Birinci Dünya Savaşında da Ermeniler bu geleneklerini sürdürmüşlerdir. Osmanlı askeri olarak düşmana karşı savaşan veya geri hizmetlerde çalışan Ermeniler de olmasına rağmen ,bunların büyük kısmı düşmanla birlikte Türklere karşı savaşmış ,cephe gerisinde de kadın,çocuk ,yaşlı ayrımı yapmadan katliama girmişler ve yüz binlerce Müslüman’ı öldürerek Anadolu’yu bir harabeye çevirmişlerdir.

Osmanlı 1914 yılında ittifak veya itilaf devletlerinden biriyle anlaşmaya çalışıyordu. Bu sırada Almanya Türkiye’ye ittifak teklifinde bulunmuştu. Savaş Almanya’nın Rusya’ya savaş ikan etmesiyle başlamıştır. Osmanlının bu durumda savaşa girme mecburiyeti yoktu ama 31 Ekimde fiilen savaşa girmiştir. Osmanlıların 1 Kasım 1914’te İngiltere,Fransa ,ve Rusya’ya karşı savaşa girmesi,Ermeni Komitelerince büyük bir fırsat olarak görülmüştür. Rus saflarına katılan Ermeniler ,Rus işgal kuvvetleriyle birlikte Doğu Anadolu topraklarına girmişlerdir. Ayrıca Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde yeni isyanlar çıkartılmıştır, Osmanlı kuvvetleri arkadan vurulmuş ,sivil Türk halkı büyük bir katliama uğratılmıştır. Trabzon çevresindeki Rumlar ve Hakkari çevresindeki Musevilerde Ermeniler tarafından katledilmiştir. Osmanlı seferberlik ilan eder etmez ,Marsilya’da yaşayan Türk Ermenileri 5 Ağustos 1914’te bir beyanname yayınlamışlardır. Bundan birkaç cümle şöyledir;

“Rus Ermeniler ,Moskova orduları saflarında ,kardeşlerimizin cesetleri üzerine yapılan tahkirin intikamını almak için , vazifelerini yapacaklardır. Bize Türk tahakkümündeki Ermenilere gelince ,hiçbir Ermeni’nin silahı ,ikinci vatanımız olan Fransa’ya ve onun müttefik ve dostlarına çevrilmemelidir.

(...)

Ermeniler ,kime karşı olduğunu söylemeden Türkiye sizi silah altına çağırıyor;demiryollarının rayları 300.000 kardeşimizin cesetlerinden (burada Bağdat demiryolu projesinden bahsedilmektedir.) geçen II. Wilhem ordularını ezmeye yardımcı olmak için Fransa ve onun müttefiklerinin ordularına gönüllü yazılın.”

Osmanlı Hükümeti 3 Ağustosta seferberlik ilan etmiştir. Zeytunlu Ermeniler Osmanlı bayrağı altında bulunmayı istemeyerek kendi subaylarının yönetiminde bir Zeytun Fedai Alayı kurarak bölgelerini korumak istemişler ,ve doğal olarak bu istekleri kabul görmemiş ve 30 Ağustos tarihinde ayaklanmışlardır.1915 Mayıs ayına gelindiğinde Ruslar Doğu Anadolu da ilerler ,İngiliz ve Fransızlar Çanakkale’yi zorlar ve Güney de kanal harekatı devam ederken ülkenin iç durumu bu şekildedir. Zeytun ,Van ve Muş’ta isyanlar vardır. Van isyanı şehrinde Rus kuvvetleri tarafından işgaline yol açmıştır. Türklerin askere alınmasıyla birlikte meydan iyice Ermenilere kalmıştır.

Osmanlı Devleti her taraftan sıkışmış durumdaydı.  Hem içte hem dışta sıkışmış ,tamamiyle hasta ve can çekişen bir İmparatorluk konumundaydı. Kendi başına hiçbir şey yapacak konumda değildi ve yabancı kuvvetler ülke içinde tabiri caizse cirit atıyordu. Ermeni isyanları tamamen çığrından çıkmıştı. Önlerine ne çıkarsa yakıp yıkıyorlardı .Osmanlının bu durumda fazla bir seçim şansı yoktu. Ya radikal bir karar alıp ,tüm Ermenileri yok edecek ,ya Rusya’nın milyonlarca Müslüman’ı topluca sınır dışı etmesi tarzında bir karar alarak ,ya da Ermenileri İmparatorluğun uzak bölgelerine yollayarak orada iskan edecekti ve buna karar kılındı.

24 NİSAN 1915 VE ERMENİ TEHCİRİ

Öncelikle tehcir kelimesinin anlamı üzerinde biraz  duralım. Tehcir kelimesi Arapça kökenlidir ve bir yerden başka bir yere göç ettirmek (immigration,emigration)anlamına gelmektedir .Bu kelime hiçbir şekilde sürgün  anlamı taşımamaktadır. Bu kanunun adı da sevk ve iskan kanunudur. Kelime Batı dillerinde hiçbir zaman sürgün anlamına gelen “deportation”veya “exile”karşılığı olarak kullanılmamıştır. Buna rağmen olayı dramatize etmek amacıyla Ermeniler ve bazı Batılı yazarlar konuyu anlatırken sürgün anlamına gelen kelimeler kullanmaktadır.

Ermeniler altı Doğu vilayetinde ,devlete ve savunmasız sivillere karşı ,Rus ordusunun desteğiyle ,sürdükleri saldırı ,öldürme ve yakıp yıkarak göçe zorlama çalışmalarının dayanılmaz bir hal alması ,savaş halindeki Osmanlı ordusunun geri hatlarında Ermenilerden kaynaklanan tehdit ve  zararların büyümesi üzerine ,27 Mayıs  1915 tarihinde Tehcir Kanunu adıyla bilinen sevk ve iskan kanununu çıkarmıştır. Kanun keyfi bir kanun değildir “savaş halinde devlet yönetimine karşı gelenler için alınacak tedbirleri” içermektedir. Birinci madde “devlet güçlerine ve kurulu düzene karşı muhalefet,silahlı tecavüz ve mukavemet görülürse şiddetle karşı konulması ve imha edilmesini” ikinci madde “silahlı güçlere yönelik casusluk ve ihanetleri tespit edilen köy ve kasabaların başka mahallelere sevk ve iskan edeceğini içermektedir. Bundan da anlaşıldığı gibi kanun sadece devlet ve kanun düzenini korumaya yöneliktir,şiddete karşı yetki kanunudur.

Yer değiştirme kanunu bütün Ermenilere uygulanmamıştır. Katolik ve Protestan mezhebinde bulunan Ermenilerin yanında ,Osmanlı ordusuna subay ve sıhhıye sınıflarında hizmet eden Ermeniler ile Osmanlı Bankası şubelerinde ve bazı konsoluklar da çalışan Ermeniler devlete sadık kaldıkları sürece göçe tabi tutulmamıştır. Ayrıca hasta , özürlü ,sakat ve yaşlılarla yetim çocuklar ,dul kadınlar köylerde koruma altına alınarak ihtiyaçları devletçe karşılanmıştır. Erzurum ,Van ,ve Bitlis vilayetlerinden çıkarılan Ermeniler, Musul’un güney kısma ,Zor ve Urfa sancağına ;Adana ,Halep ,Maraş civarından çıkarılan Ermeniler ise Suriye’nin doğu kısmı ile Halep’in doğu ve güneydoğusuna nakledilmişlerdir.

Yer değiştirenler taşınabilir mal ve eşyalarını beraberinde götürecekler ve veya bunlar sonra kendilerine ulaştırılacak ,taşınmazlarsa açık arttırma  ile satılarak bedelleri kendilerine ödenecekti. Yolda zorlukla karşılaşmamaları için güvenliklerinin sağlanabileceği yollar seçilmiştir. Eğer Osmanlı devleti bu olayı bir milleti yok etmek amacıyla yapmış olsaydı yolda onları koruyacak imkanları onlara sağlamazdı ,hastalık veya eşkıya baskınlarıyla onların yok olmasını sağlayabilirdi. Göç sırasında ki ihtiyaçları karşılamak içim Göçmen Genel Müdürlüğü kurulmuş ve bu kurum  tarafında göçmenlerin yerleşme ,geçim ve diğer sorunları çözülmeye çalışılmıştır. Osmanlı yer değiştirme uygulaması içim ciddi harcamalar yapmıştır. Ermenilerin devlete veya şahısa olan borçlarını ertelemiştir. Amerika’dan gelen bir miktar parada Ermenilere verilmiştir ve Amerika bu durumu bilmektedir.

Bunlardan da anlaşılabileceği gibi yer değiştirme Ermenileri imha etmek değil ,onları korumak amacı gütmüştür ve dünyanın en başarılı yer değiştirme uygulamasıdır. Şayet Osmanlı Ermeni tebaasından kurtulmak isteseydi ;bunu asimilasyon yoluyla veya savaşı gerekçe göstererek rahatlıkla yapabilirdi.

Türkler tarih boyunca Batılı devletlerin bizi yıkmak isteyen girişimleriyle karşı karşıya kalmıştır. Türk tarihi bunun örnekleriyle doludur .Savaş meydanında Türkleri yenemeyeceğini anlayan Avrupalı Devletler her fırsatta bu tarz girişimlerde bulunmuşlar ve Osmanlının kültürel bir mozaik yapıya sahip olmasından yaralanmışlardır. Ermeni olayı da bunun en güzel örneklerinden biridir. Ortada hiçbir şey yokken suni bir sorun oluşturulmuştur Bu olayı kullanarak Osmanlı Devletinin iç işlerine karışmış ve kendi çıkarları doğrultusunda etkilemeye çalışmış ve uzun sürede bu politikasında başarılı olmuştur. Bizi dünyaya yanlış tanıtmak amacıyla  hala bu politikalarını sürmektedirler .Avrupa Devletlerinin üzerimizde oynadığı oyunlar sürdükçe bu iddialarda sürücekti

KAYNAKÇA

1-ERMENİ SORUNUNDAKİ ÇIKAR ODAKLARI,GÜRBÜZ EVREN,ÜMİT YAYINCILIK,ANKARA ,2000

2-ERMENİ DOSYASI, KAMURAN GÜRÜN,TÜRK TARİH KURUMU,ANKARA,1983

3-ERMENİ SORUNU REHBERİ,KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI,2001

4-ERMENİ İDDİALARIVE GERÇEKLER,DR.HÜSAMETTİN YILDIRIM,ANKARA,2000

5-İngiliz DIŞİŞLERİ ARŞİVİ,FO,424/46,SAYFA 205-266, NO:336

6-ESAT URAS,TARİHTE ERMENİLER VE ERMENİ MESELESİ,ANKARA,1950,GENİŞLETİLMİŞ 2. BASKI ,BELGE YAYINEVİ,İstanbul,1987

7-İSMET BINARK ,DEVLET ARŞİVLERİ GENEL MÜDÜRÜ YAZISINDAN

8-BİLAL ŞİMŞİR, ERMENİ PROPAGANDASININ AMERİKA BOYUTU ÜZERİNE ,TARİH BOYUNCA TÜRKLERİN ERMENİ TOPLUMU İLE İLİŞKİLERİ SEMPOZYUMU ,Erzurum ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI,1985,ANKARA ,SAYFA 81,39

9)PİERRE LOTİ,MUNTSAR TÜRKİYE ,SAYFA 15,AKTARAN NECDET KURDAKUL

10-T.C. BAŞBAKANLIK ARŞİVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ OSMANLI ARŞİVİ BOA.HR.SYS.KR.1328.İÇ.NR.3,24 ŞUBAT 1847

11-PASDERMADJİN, SAYFA 290 /KAMURAN GÜRÜN ERMENİ DOSYASI ,SAYFA 31

12-NEJAT GÖYNÜÇ,OSMANLI İDARESİNDE ERMENİLER ,GÜLTEPE YAYINLARI 1983,SAYFA 44

13-WWW.ERMENİ.GEN.TR

14-WWW.KULTUR.GOV.TR

15-WWW.NETWORK54.COM

16-WWW.OSMANLİ.ORG.TR

17-WWW.KHO.EDU.TR

18-WWW.KULTUR.GOV.TR/MAKALELER